Seminar, Maria Carvalho Amaral “Bii Ki’ak”: Jerasaun Foun Tenke Hatene Istória ba Libertasaun Nasionál

Covalima, 29 Agostu 2026 (RCCT) — Ho espíritu nasionalizmu no patriotizmu, estudante estajiáriu husi Instituto Profissional de Canossa (IPDC), Departamentu Téknika de Komputasaun no Informátika (TCI), realiza semináriu iha Suku Debus, Munisípiu Covalima, hodi komemora Loron Konsultasaun Populár ba dala-XXVII.

Semináriu ne’e ho tema “Reflexaun 27 Anos Konsulta Populár, Jerasaun Foun Konvíviu Populár iha Konstrusaun Nasaun”, no partisipa husi estudante, juventude no autoridade lokál.

Xefi Estajiú Servisu Komunitáriu, Lucas Gusmão do Nascimento, hatete katak atividade ne’e la’ós fokus de’it ba estájiu iha área informátika, maibé mós atu lori espíritu nasionalizmu no patriotizmu ba jerasaun foun liuhusi komemorasaun loron importante sira.

“Inisiativa ne’e ita foti tanba ita la’ós fokus de’it ba ita nia estájiu komunitáriu, espesialmente informátika, maibé ita nu’udar jerasaun foun ita nafatin mai ho ita nia espíritu nasionalizmu no patriotizmu atu selebra loron importante ne’ebé ita hanaran Loron Konsultasaun Populár,” nia afirma.

Lucas Gusmão do Nascimento hatete katak 29 Agostu importante tanba sai hanesan preparasaun ba 30 Agostu, ne’ebé povu Timor-Leste foti determinasaun ba ukun-rasik-an.

Nia mós apela ba jerasaun foun atu aprende husi istória no sakrifísiu husi erói sira, no hamutuk fó kontribuisaun ba dezenvolvimentu nasaun.

Jerasaun Foun Labele Haluha Istória

Iha okaziaun ne’e, Gestora Muzeu Munisípiu Covalima, Maria Carvalho Amaral “Bii Ki’ak”, husu ba jerasaun foun atu labele haluha istória luta Timor-Leste ba ukun-rasik-an.

Nia subliña katak liberdade ne’ebé povu Timor-Leste goza ohin loron iha ligasaun direta ho sakrifísiu husi ema sira ne’ebé luta iha tempu pasadu.

“Ita nia istória la bele haluha. Nu’udar jerasaun foun, tenke buka tuir ita nia istória. Ami luta iha tempu pasadu ba ukun-rasik-an, agora dadauk jerasaun foun tenke luta fila fali ba dezenvolvimentu ba ita nia rai ida ne’e,” nia subliña.

Maria Carvalho Amaral “Bii Ki’ak” mós husu ba jerasaun foun atu valoriza erói sira, ema rezisténsia no sobrevivente sira, tanba sira mak sai hun ba liberdade Timor-Leste.

Nia enfatiza katak estudante no juventude tenke estuda ho maka’as no sai forsa importante ba dezenvolvimentu nasaun.

Xefi Suku Debus Fahe Esperiénsia Tinan 1999

Enkuantu, Xefi Suku Debus, Agustinho da Silva, fahe nia esperiénsia durante tinan 1999, liuliu kona-ba situasaun ne’ebé la hakmatek durante prosesu votasaun Konsultasaun Populár.

Nia lembra katak povu, inklui inan no aman sira, ba vota ho sentimentu tauk tanba ameasa husi grupu milísia kontra-independénsia.

Agustinho da Silva konta katak, maski situasaun iha tempu ne’ebá difísil, povu no juventude kontinua lao ba oin no la tauk.

Nia fó mensajen ba jerasaun foun atu esforsu an no estuda ho maka’as, tanba Timor-Leste presiza ema matenek atu kontinua dezenvolve nasaun.

“Ita nia nasaun ne’e presiza ema matenek. Imi mak jerasaun nasaun ida ne’e nian, rai ida ne’e nian. La bele rekua, esforsu an no estuda maka’as tanba imi mak jerasaun kontinuador,” nia hatete.

Atividade semináriu ne’e sai hanesan momentu importante atu hanoin fila-fali sakrifísiu husi erói, ema rezisténsia no sobrevivente sira, no mós atu motiva jerasaun foun hodi kontinua kontribui ba dezenvolvimentu Timor-Leste.

Jornalista: Juliao Correia
Editor: Paul Mandeu

Array