Grupu Joven “Beik no Porat” Salele, Tilomar Kuda Tomate Hektare Ida, Autoridade Enkoraja Atu Kontinua Dezenvolve Produsaun Lokál

Covalima (RCCT), 09 Outubru 2026 — Grupu joven “Beik no Porat”, iha Suku Maudemo, Postu Administrativu Tilomar, Munisípiu Covalima, hetan kolleta tomate husi to’os ho luan hektare ida, ne’ebé dezenvolve liuhusi inisiativa rasik hodi aumenta rendimentu família no kria oportunidade servisu ba joven sira.

Atividade kolleta tomate ne’e hetan atensaun husi Diretora-Jerál Toponímia no Organizasaun Urbana (DG-TOU), Maria Odete Barros Florindo, hamutuk ho Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima (PAM), Miguel Armada Cardoso, ne’ebé vizita no partisipa iha kolleta tomate iha Suku Maudemo.

Iha oportunidade ne’e, Diretora-Jerál Maria Odete Barros Florindo enkoraja joven sira atu kontinua dezenvolve atividade agríkola, hodi sai ezemplu ba joven sira seluk iha Timor-Leste.

Nia konsidera katak inisiativa joven sira ne’e hatudu importánsia servisu hamutuk atu aproveita rai no rekursu lokál, no bele sai preparasaun ba prosesu desentralizasaun administrativa.

“Inisiativa husi joven sira ne’e sai hanesan ezemplu ba joven sira seluk iha territóriu. Di’ak liu joven sira halibur malu hodi servisu iha ita-nia rai. Inisiativa ne’e mós hanesan preparasaun atu simu desentralizasaun administrativa,” Diretora-Jerál ne’e hato’o antes kolleta tomate iha Tilomar.

Nia mós husu ba Ministériu Administrasaun Estatal (MAE) atu fó atensaun ba produsaun lokál, inklui produsaun pateka, liis-mutin no liis-mean, hodi nune’e iha fulan Novembru bele lori produtu lokál ba merkadu nasionál no fa’an iha feira.

Tuir nia, produsaun agríkola lokál ne’e bele kontribui ba implementasaun Programa Merenda Eskolár, se iha apoiu no mekanizmu ne’ebé apropriadu atu asegura fornese produtu ba eskola sira.

Maria Odete mós fó hanoin ba grupu joven sira atu fó prioridade ba adubu orgániku no konsidera impaktu adubu kimiku ba ambiente no saúde públika.

Inisiativa Rasik Atu Sustenta Família

Na’in ba to’os tomate, Mario Ferreira Vicente, esplika katak atividade ne’e hahú husi inisiativa rasik husi joven sira, tanba iha área ne’e oportunidade servisu ba joven sira sei limitadu.

“Ami hakarak kuda tomate atu sustenta família, tanba joven sira falta oportunidade servisu. Ho atividade ne’e, ami hakarak halibur joven sira atu servisu hamutuk no buka dalan atu hetan rendimentu,” Mario Ferreira Vicente dehan.

Nia esplika katak iha faze dahuluk, grupu ne’e prepara kantadeiru 17 no kuda tomate hamutuk hun 9.000. Joven sira rasik mak prepara rai no kantadeiru, no uza osan rasik atu kobre nesesidade atividade to’os nian.

Mario hatete katak to’o agora grupu ne’e seidauk hetan apoiu finanseiru ka asisténsia husi instituisaun ruma. Maski hasoru difikuldade iha preparasaun rai no servisu to’os, membru sira kontinua servisu hamutuk atu mantein no dezenvolve produsaun tomate.

Nia mós hateten katak iha futuru, grupu ne’e hakarak kontinua aumenta produsaun, fa’an tomate, rekopera osan ne’ebé sira gasta ona no fahe rendimentu entre membru sira.

Autoridade Munisípiu Apoia Inisiativa Joven Sira

Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Miguel Armada Cardoso, hato’o apoiu ba inisiativa grupu joven ne’e no afirma katak Autoridade Munisípiu prontu atu fó asisténsia téknika, liuhusi servisu hamutuk ho tékniku no estensionista agríkola sira.

Nia mós subliña katak Postu Administrativu Tilomar iha potensiál atu prodús produtu lokál, inklui pateka, tomate, liis-mean, liis-mutin no produtu agríkola seluk.

Maski produsaun lokál iha ona, asesu ba merkadu kontinua sai dezafiu ba agrikultór sira. Tanba ne’e, presiza buka dalan atu fasilita transporte produtu husi Covalima ba Dili no merkadu seluk, inklui oportunidade fornese produtu ba Programa Merenda Eskolár.

Miguel Armada Cardoso mós enkoraja joven sira atu la para iha kolleta dala ida de’it, maibé kontinua kuda no kuida tomate atu bele hetan kolleta iha períodu sira tuirmai.

Nia hatutan katak atividade agríkola ne’e bele sai oportunidade atu atrai joven sira seluk, liuliu sira ne’ebé seidauk iha servisu, atu involve-an iha atividade produtiva no kontribui ba ekonomia lokál.

Iha parte seluk, PAM mós hato’o nesesidade atu kontrola produtu agríkola ne’ebé tama husi fronteira terrestre, no hametin koordenasaun entre autoridade relevante sira, atu apoia produtu lokál no fó oportunidade ba agrikultór sira iha rai-laran.

Inisiativa grupu joven “Beik no Porat” ne’e hatudu esforsu joven sira iha Tilomar atu kria oportunidade servisu, aumenta rendimentu família no kontribui ba dezenvolvimentu agríkola iha Munisípiu Covalima.

Jornalista: Paul Mandeu

Array