Covalima (RCCT) 10-06-2026-ONG Hali ba Dame (HABADA) realiza formasaun iha Suku Beko ba Avaliasaun Seguransa Komunitaria ba faze da ruak nian ho nia alvu prinsipal ba membru konsellu suku sira, oinsa atu hare ba kazu sira ne’e HABADA identifikadu.
Diretor Ezekutivu Hali ba Dame (HABADA) Abel Amaral relata formasaun ida ne’e tau prioridade liu ba membru konsellu Suku sira, tanba Membru konsellu suku sira mak hela besik liu komunidade sira iha area sira atu nune’e fasil ba sira oinsa atu transmiti informasaun mais fasil liu ba komunidade sira.
Ohin ONG Hali ba Dame (HABADA) halo aktividades formasaun Seguransa Komunitaria ba faze da Ruak nian ne’ebe nia alvu prinsipal ne’e mak membru Konsellu Suku tanba sira mak hela besik liu komunidade sira familia sira, joven sira, sira hatene saida mak lor-loron sira infrenta aleinde ida ne’e mos ita formasaun ida ne’e nia objetivu mak ida ita atu halo avaliasaun fila fali aktividade ne’ebe mak tinan kotuk HABADA realiza iha fatin ida ne’e hodi identifika problema sira ne’ebe iha Suku Beko, agora ba faze segundu ne’ene ita atu hare fila fali katak problema ne’ebe tinan kotuk sira aprezenta ne’e sei iha ka lae, se la iha ona tanba saida, no mekanismu saida mak di’ak liu, depois iha faze segundu ne’e mos ita atu hare mekanismu oinsa mak rejolve problema tuir dalan ne’ebe loos, pro ezemplu kazu ida ne’ebe mak sira presija hato’o ba iha polisia no ida ne’ebe mak sira bele rejolve hanesan kazu sivil, disputa rai, membru Konsellu Suku sira iha kompetensia tomak halo mediasaun maibe ba kazu krime sira liu liu krime publiku hanesan violensia domestika ida ne’e la’os kompetensia membru Konsellu Suku sira atu rejolve tanba ne’e krime publiku tenke refere ba iha Ministru Publiku ou bele mos liu husi PNTL, ne’ebe nia objetivu ida seluk mak aktividade ida ne’e oinsa komunidade sira iha Nivel Suku kontribui ba paz, kontribui ba dezenvolvimentu estadu nian liu husi kontribui ba paz, atu hadok aan husi Violensia tanba Dezenvolvimentu atu la’o situasaun tenke hakmatek, Xefe Suku no Membru Konsellu Suku tenke hakbesik aan ba nia komunidade sira, joven sira, grupu oi-oin atu sira la bele sente mesak ida seluk mak kuandu iha problema ruma membru Konsellu Suku la bele rejolve no sira tenke hato’o lalais ba iha Komando PNTL atraves husi Ofisial Polisia Suku (OPS), tanba Komando koloka ona ninia reprezentante atu hamutuk ho komunidade iha baze durante 24 oras. Iha kazu ne’ebe mak ami estipula mak hanesan Violensia Domestika, Lanu, Disputa Rai, Dezempregu no Violensia Sexual ida ne’e mak normalmente akontese iha nivel suku ida ne’e.” Abel Amaral, relata.
Iha sorin seluk Superintendenti Xefe Paulino do Carmo Perreira, Komandante Polisia Munisipiu Covalima relata iha nia diskursu katak ba aktus krime sira ne’ebe mak akontese hanesan krime publiku sira depende ba imi nia keixa no ami sei prosesu tuir dala legais sira ne’ebe eziste iha estadu ida ne’e.
Ita boot sira rejolve problema sira hanesan ne’e mais polisia la hatene tanba ita bolu krime publiku kualker ema ida hare bele halo keixa ou bele halo denunsia, kazu semi publiku ne’e depende ba keixa tanba kazu semi publiku ne’e nia kastigu tinan tolu ka tinan rua mai kraik ou multa, ne’e konforme ba ita nia ema ne’ebe sente ofendidu ba problema ne’e no halo keixa mak foin bele prosesu maibe hakarak rejolve deit ka multa deit ne’e bele, mais ligasaun ho violensia domestika, komesa husi ameasa tolok trata, tratamentu krusial, liu liu halo fali inzestu buat sira ne’e krime publiku ne’ebe mak hanesan lei ne’e hatete tenke prosesu tuir lei ne’ebe mak iha, ne’ebe ha’u sente mekanismu sira ne’e iha hanesan KPK ho nia estrutura sira mos iha treinamentu kona-ba matadalan KPK nian no sira iha referensia koridor kazu sira, no iha situasaun sira ne’e ita presija akompaña mos formasaun sira husi ONG HABADA.” Komandante Polisia Munisipiu Covalima Paulino do Carmo Perreira, relata.
Iha aktividade formasaun ida ne’e ONG HABADA presija Komunidade no autoridade Suku nia partisipasaun oinsa atu espalla informasaun sira ne’e ho di’ak ba komunidade sira atu nune’e la bele iha tan kazu sira ne’ebe identifikadu tuir avaliasaun ONG HABADA nian.
Jornalista Paul Mandeu
