ONG Hametin Lia Tatoli Lansa Koileta Tomate Hun 16.000 iha Tilomar

Covalima (RCCT), 06 Novembru 2026 — Governu Timor-Leste, liuhusi Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl (GASC), implementa hamutuk ho ONG Hametin Lia Tatoli (HLT), realiza lansamentu koileta tomate hamutuk hun 16.000 ne’ebé Grupu FILTON no Mudansa Ba Futuru koileta, iha Aldeia Onularan, Suku Maudemu, Postu Administrativu Tilomar, Munisípiu Covalima.

Atividade ne’e hala’o liuhusi Programa Empoderamentu Komunitáriu kona-ba Hakbiit Agrikultura Familiar, ho atividade ortikultura atu hametin ekonomia uma-kain.

Diretór Ezekutivu ONG Hametin Lia Tatoli (HLT), Cipriano Menezes, iha nia diskursu hateten katak lansamentu koileta tomate ne’e la’ós de’it atividade koileta, maibé mós sai hanesan símbolu susesu, dedikasaun, responsabilidade no espíritu kooperasaun entre membru grupu sira.

“Ohin loron la’ós de’it lansamentu koileta, maibé mós sai hanesan símbolu husi susesu, dedikasaun, responsabilidade no espíritu kooperasaun entre membru grupu sira,” nia afirma.

Nia mós hato’o apresiasaun ba IX Governu Konstitusionál Timor-Leste, liuhusi Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl, ne’ebé durante ne’e fó apoiu, orientasaun no kolaborasaun ba Organizasaun Sosiedade Sivíl atu dezenvolve no implementa atividade ne’ebé responde diretamente ba nesesidade no prioridade komunidade nian.

“Apoiu ne’ebé GASC fó iha valór no signifikadu boot tebes, tanba kontribui atu fó oportunidade ba organizasaun sosiedade sivíl sira hodi dezenvolve no implementa atividade ne’ebé responde diretamente ba nesesidade no prioridade komunidade nian,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Xefe Grupu FILTON Ozorio de Oliveira de Lima, hato’o agradese no apresiasaun ba ONG Hametin Lia Tatoli, Governu Lokál, lideransa komunitária no parte hotu-hotu ne’ebé fó apoiu, orientasaun no akompañamentu durante implementasaun atividade produsaun tomate.

“Ami husi Grupu Benefisiáriu FILTON no Mudansa Ba Futuru hakarak hato’o agradese no apresiasaun boot ba Hametin Lia Tatoli, Governu Lokál, lideransa komunitária no parte hotu-hotu ne’ebé durante ne’e fó apoiu, orientasaun no akompañamentu ba ami, liuliu iha implementasaun atividade produsaun tomate,” nia informa.

Ozorio esplika katak atividade produsaun tomate ne’e hahú husi preparasaun rai, hili fatin, kuda fini, transplanta ai-horis, manutensaun no kuidadu ba ai-tomate sira, to’o tama ona iha etapa koileta.

“Durante prosesu implementasaun, membru grupu sira fahe knaar no responsabilidade, servisu hamutuk no fó kontribuisaun ida-idak atu asegura katak atividade ne’e bele lao ho di’ak no tuir planu ne’ebé ami halo ona. Husi atividade ne’e, ami hetan esperiénsia no aprendizajen foun, liuliu kona-ba téknika kuda tomate, oinsá atu kuida no mantein ai-horis, no oinsá atu jere atividade agrikultura ho di’ak,” nia dehan.

Nia hatutan katak atividade ne’e mós ajuda hametin unidade, kooperasaun no responsabilidade entre membru grupu sira, no sai motivasaun ba sira atu kontinua dezenvolve atividade agrikultura no hadi’a produsaun iha futuru.

Maski hasoru dezafiu balun durante implementasaun atividade, grupu ne’e kontinua buka solusaun liuhusi servisu hamutuk, komunikasaun no kooperasaun entre membru sira, to’o bele kontinua atividade no atinje etapa koileta.

“Husi esperiénsia ne’e, ami aprende katak servisu hamutuk, kompromisu no responsabilidade mak importante tebes atu atinje rezultadu ne’ebé di’ak,” nia afirma.

Ba futuru, Ozorio hateten katak grupu ne’e iha kompromisu atu kontinua kuida no jere atividade produsaun tomate ho responsabilidade, hadi’a kualidade no kuantidade produsaun, no buka oportunidade atu fa’an produtu tomate iha merkadu, hodi aumenta rendimentu no hadi’a ekonomia família.

“Ami mós iha kompromisu atu kontinua kuida no jere atividade ne’e ho responsabilidade, hadi’a kualidade no kuantidade produsaun, no buka oportunidade atu fa’an produtu tomate iha merkadu. Aleinde ne’e, ami hakarak kontinua dezenvolve atividade agrikultura seluk, atu bele aumenta oportunidade ekonomia no hametin sustentabilidade grupu iha futuru,” nia hatutan.

Enkuantu, reprezentante PAM Covalima, Filomino Cardoso, iha nia intervensaun husu ba komunidade atu la depende de’it ba atividade Governu nian, maibé tenke iha inisiativa rasik atu kria atividade ekonomia no servisu hamutuk ho grupu sira.

“Atu hasae ekonomia família, ita la bele depende de’it ba atividade Governu nian, maibé ita boot sira tenke kria rasik ita boot sira nia atividade rasik no servisu hamutuk ho grupu hotu-hotu,” nia afirma.

Filomino mós husu ba Diretór Agrikultura atu orienta tékniku estensionista sira hodi kontinua fó apoiu no akompañamentu ba grupu agrikultura sira, atu sira la servisu mesak, maibé bele hetan apoiu husi parseiru no Diresaun Agrikultura.

“Diretór Agrikultura, favor ida orienta hela ita nia estensionista sira, bele mai fó nafatin apoiu ba sira, atu sira la bele lao mesak. Fiar katak atividade sira hotu ho parseiru sei la lao mesak, hamutuk ho ita nia Diresaun Agrikultura mak sei lao hamutuk ho sira,” nia husu.

Nia esplika katak servisu hamutuk ne’e iha objetivu atu harii família ne’ebé produtiva, independente no iha kapasidade atu hetan moris di’ak, hodi asegura futuru família no komunidade nian.

Aleinde ne’e, Filomino mós propoin atu prepara fatin balun iha merkadu ne’ebé seidauk utiliza, atu grupu agrikultura sira bele uza fatin hirak ne’e hodi tau no fa’an sira nia produtu.

Jornalista: J Correia

Editor: Paul Mandeu

Array