COVALIMA (RCCT), 07 Outubru 2026 — Timor-Leste Press Union (TLPU) realiza programa Media Tour iha Munisípiu Covalima hodi fahe koñesimentu kona-ba literasia dijitál, liberdade imprensa no servisu jornalista ba estudante no profesór sira iha eskola neen.
Programa ne’e realiza iha Eskola Bázika Sentral (EBC) Dais, Suku Belekasak, Postu Administrativu Maucatar; EBC Salele, Suku Maudemo, Postu Administrativu Tilomar; EBC Traducama; EBC Fatumea, Postu Administrativu Fatumea; no Eskola Sekundária Jerál Públika Suai.
Prezidente TLPU, Candido Alves, dehan atividade ne’e realiza nu’udar parte husi programa Media Tour iha ámbitu komemorasaun Loron Liberdade Imprensa no Loron Balibo Five, ne’ebé sei komemora iha 16 Outubru 2026 ba tinan-51.
Segundo Candido Alves, TLPU liuhusi atividade ne’e fahe koñesimentu ba estudante sira kona-ba literasia dijitál, liberdade imprensa, liberdade espresaun, papel jornalista no servisu média.
Nia dehan, utilizasaun média sosial iha impaktu pozitivu no negativu, nune’e estudante sira presiza komprende oinsá atu uza média sosial ho responsabilidade no benefísiu.
“Wainhira akompaña informasaun iha média sosial, tenki haree ho didi’ak husi média konvensionál sira. Labele rona de’it, maibé tenki verifika didi’ak,” dehan Prezidente TLPU, Candido Alves, ba estudante sira iha Covalima.
Nia mós husu ba estudante sira atu akompaña informasaun iha média sosial ho kuidadu, halo verifikasaun no kompara ho informasaun husi média konvensionál ka média estatais.
Literasia Dijitál Importante ba Estudante
Candido Alves esplika katak literasia dijitál mak kapasidade atu uza teknolojia dijitál ho konfiansa, responsabilidade no hanoin kritiku.
Segundo nia, literasia dijitál la’ós de’it hatene uza telemóvel ka komputadór, maibé mós hatene buka, avalia, analiza, produz no fahe informasaun ho maneira seguru no étika.
Ba estudante sira, literasia dijitál importante tanba sira hetan informasaun barak liuhusi Facebook, TikTok, YouTube, Instagram, WhatsApp, Google no plataforma edukasaun online. Maibé, la’ós informasaun hotu iha internet mak loos, nune’e estudante sira presiza aprende atu “hanoin kritiku molok klik no fahe”.
Iha prosesu aprendizagem, estudante sira bele uza média sosial atu buka matéria edukativu, vídeo aula, diskusaun no fonte informasaun ne’ebé konfiável.
Estudante sira mós presiza verifika informasaun molok fahe notícia ka kontéudu, liuhusi haree sé mak fonte, data publikasaun no kompara ho fonte seluk.
TLPU mós fó énfaze kona-ba protesaun privasidade. Estudante sira la presiza fahe password, númeru telefone, dokumentu privadu, lokalizasaun ka fotografia sensível ba ema ne’ebé la konfiável.
Iha utilizasaun média sosial, estudante sira mós tenke uza linguajen ne’ebé respeitu no evita insultu, bullying, ameasa ka diskriminasaun iha komentáriu no publikasaun.
Estudante sira mós presiza evita uza média sosial durante tempu aula ka to’o prejudika estudu no deskansu. Iha parte seluk, sira bele uza média sosial atu fahe koñesimentu, kultura, edukasaun no atividade komunidade.
TLPU Fahe Koñesimentu Kona-ba Servisu Jornalista
Iha atividade ne’e, Prezidente TLPU Candido Alves mós fahe koñesimentu kona-ba servisu jornalista.
Tuir nia, jornalista mak ema ne’ebé servisu atu buka, verifika, analiza no hato’o informasaun ka notícia ba públiku liuhusi meiu komunikasaun hanesan jornal, rádio, televizaun, website no média sosial.
“Estudante sira presiza komprende katak jornalista nia responsabilidade la’ós de’it hakerek notícia, maibé mós tenke garante katak informasaun ne’ebé hato’o ba públiku mak loos, independente, justu no bazeia ba faktu,” dehan Candido Alves.
EBC Dais Agradece Apoiu TLPU
Adjuntu Diretór EBC Dais, Santiago do Nascimento Amaral, hato’o agradese ba TLPU tanba realiza programa ne’e hodi fahe informasaun ba estudante no profesór sira.
“Ami agradese tebes asosiasaun jornalista ida ne’e mai fahe informasaun importante tebes kona-ba oinsá aumenta koñesimentu estudante sira nian, oinsá uza média sosial. Karik sira hatene uza, sira bele hatene impaktu negativu no pozitivu,” dehan Santiago do Nascimento Amaral.
Nia dehan koñesimentu kona-ba literasia dijitál importante tebes, liuliu iha era dijitál, tanba estudante sira presiza hatene oinsá hato’o informasaun ba família ka iha média sosial, no oinsá atu identifika informasaun ne’ebé kredível no loos.
Tuir nia, estudante sira mós presiza hatene kona-ba servisu jornalista nian, nune’e bele akompaña informasaun ne’ebé loos no klaru.
“Ami hatene ituan, maibé presiza hatene liután. Tanba ne’e, ho informasaun sira ne’e bele hatene liután oinsá uza média sosial tuir impaktu pozitivu. Informasaun sira ne’e importante atu halo buat ruma labele viola lei no labele viola privasidade,” nia hato’o.
Apoiu Ekipamentu Desportu
Aleinde fahe koñesimentu, TLPU mós fó apoiu ekipamentu desportu ba estudante sira iha eskola sira, inklui farda desportu, sapatu no ekipamentu seluk.
Prezidente TLPU, Candido Alves, entrega diretamente ekipamentu desportu ba eskola sira no husu ba estudante sira atu uza ekipamentu ne’e hodi hala’o atividade desportu, nune’e bele dezenvolve sira-nia abilidade no koñesimentu iha área desportu.
Responsável EBC Dais mós hato’o agradese ba TLPU tanba inisiativa atu fó apoiu ekipamentu desportu ba estudante sira.
Vizita ba Oan Kiak
Iha programa ne’e, ekipa TLPU mós realiza atividade sosial, inklui vizita ba oan kiak Arista no nia inan faluk iha Belulik Leten, no entrega apoiu ba komunidade.
Bazeia ba ajenda TLPU, programa Media Tour ne’e sei kontinua ho atividade sosializasaun kona-ba impaktu utilizasaun média sosial ba estudante sira, no atividade vizita ba oan kiak iha Suku Nanu, Postu Administrativu Fatumea.
Materiál ne’ebé TLPU fahe ba estudante sira inklui literasia dijitál, liberdade imprensa no liberdade espresaun, servisu jornalista, utilizasaun responsável média sosial, no informasaun kona-ba komemorasaun Loron Nasionál Liberdade Imprensa no Loron Balibo Five.
Jornalista: Paul Mandeu





